Plomari.eu

Στον ελιώνα που αποτελεί την ύπαιθρο του Πλωμαρίου, μέσα σε απότομες πλαγιές, φαράγγια, λόφους και δύσβατους χωματόδρομους, βρίσκονται κρυμμένοι, «πνιγμένοι» σχεδόν - πλέον - από τη φύση, οι εγκαταλελειμμένοι ορεινοί οικισμοί του δήμου.

Τα «Πλωμαριτοχώρια» ή «Πλωμάρια», τα «Πλουμάρια» στην ντοπιολαλιά. Γνώρισαν την πληθυσμιακή και οικονομική ακμή που χαρακτήριζε την Περιφέρεια του Πλωμαρίου, μέχρι τα μέσα περίπου του προηγούμενου αιώνα. Τότε η βιομηχανοποίηση και η εντατικοποίηση της παραγωγής οδήγησαν στη μείωση της ανάγκης για ανθρώπινα χέρια. Στην ανεργία. Στη μετανάστευση των κατοίκων και, τελικά, στην ερήμωσή τους. Φτάσαμε εκεί πάνω, χειμώνα καιρό, και ζήσαμε την ερημιά αλλά και την ελπίδα για μιαν άλλη ανάπτυξη, που όσο κι αν φαίνεται περίεργο φυτρώνει στα έρημα «Πλουμάρια».

Η Κουρνέλα, η Μέσουνα, οι Μηλιές, είναι κάποιοι μόνο από τους ορεινούς εγκαταλελειμμένους οικισμούς του δήμου Πλωμαρίου. Ερημωμένοι εντελώς ή με κατοίκους μετρημένους στα δάχτυλα του ενός χεριού. Όντας, πλέον, κυριολεκτικά «ένα με τη φύση», οι οικισμοί δημιουργούν στον επισκέπτη μία αίσθηση αρμονίας, αλλά και «παγωμένης» εγκατάλειψης. Στις εισόδους πολλών σπιτιών υπάρχουν ακόμη κρεμασμένα σκεύη, διακοσμητικά στοιχεία, σάπιες ξύλινες καρέκλες και τραπέζια, που θυμίζουν ότι εκεί κάποτε υπήρχε ζωή.

 

Στην Κουρνέλα, χτισμένη σε μια πτυχή της Αγκαθερής, μέσα σε ελαιώνες, λεύκες και καστανιές, υπάρχει ακόμη ένα παλιό ατμοκίνητο ελαιοτριβείο του 1914, το οποίο έπαψε να λειτουργεί το 1963. Και μια χαρακτηριστική λεσβιακή τρίκλιτη βασιλική του Αγίου Ιωάννου του Προδρόμου, χτισμένη το 1863. Στην όμορφη άδεια πλατεία δεσπόζει ο υπεραιωνόβιος πλάτανος του χωριού. Παλιά εδώ κατοικούσαν 50 περίπου οικογένειες, σήμερα υπάρχει μόνο ένας άνθρωπος που ανοίγει σαν από πείσμα το ένα από τα τρία καφενεία που υπήρχαν κάποτε στο χωριό. Σε ετούτο το χωριό τα τελευταία χρόνια ξαναζεί η περιφορά του Επιταφίου, κάθε Μεγάλη Παρασκευή. Στη γιορτή για τους νεκρούς? Καλοδιατηρημένο κι εγκαταλελειμμένο συνάμα χωριό οι Μηλιές. Παλιότερα έβγαζε το «Μηλιώτικο» κρασί. Η λεσβιακή τρίκλιτη βασιλική του χωριού είναι του 1835, αφιερωμένη κι αυτή στον Άγιο Ιωάννη τον Πρόδρομο. Στην πλατεία, περιστασιακά, κι αυτό σαν από πείσμα θαρρείς, λειτουργεί το καφενείο του χωριού. Με μόνο μία κάτοικο! Ένας κάτοικος και στη Μέσουνα. Το μόνο καλοδιατηρημένο κτήριο εδώ, είναι η εκκλησία. Η μοναδική παρουσία ζωής, τα κοπάδια των κατσικιών που βόσκουν στους ελαιώνες της.

 

Παρ' όλο που σε όλους τους οικισμούς υπάρχει ηλεκτρικό ρεύμα, δεν ισχύει το ίδιο και για το νερό. Στην Κουρνέλα, για παράδειγμα, παρ' όλο που το όνομά της είναι συνώνυμο της «υδρορροής», αφού εδώ απορρέουν τα νερά των γύρω πλαγιών, τα τελευταία δύο χρόνια οι περισσότερες κρήνες έχουν στερέψει και το νερό είναι λιγοστό. Αντίστοιχο πρόβλημα υπάρχει και σε άλλους εγκαταλελειμμένους οικισμούς, λόγω της μη συστηματικής και σωστής καλλιέργειας των ελαιώνων, που δεν επιτρέπει τη συγκράτηση των υδάτων. Όσο οι πεζούλες ήταν φροντισμένες από τους κατοίκους, συγκρατούσαν το νερό της βροχής. Σήμερα, που οι περισσότερες αφήνονται να ρημάζουν, ελλείψει και της επανασυσταθείσας αλλά απούσας Αγροφυλακής, τα νερά καταλήγουν πολύ πιο γρήγορα στη θάλασσα. Το φαινόμενο εντείνεται από τις γεωτρήσεις που έχουν γίνει για να ποτίζουν κάποιοι ανεξέλεγκτα.

Οι ιδιοκτήτες των σπιτιών και των ελαιώνων, μη βρίσκοντας κανένα κίνητρο να επισκεφθούν την κληρονομιά που τους άφησε η οικογένειά τους, τα εγκαταλείπουν ή τα πωλούν σε όσους ενδιαφέρονται να χτίσουν από την αρχή κάποια κατοικία. Σε κάποιους οικισμούς, όπως η Κουρνέλα, έχουν χτιστεί ήδη κάποια σπίτια από ιδιώτες, τα οποία εξυπηρετούν κυρίως παραθεριστικούς σκοπούς και, δυστυχώς, δεν τηρούν στο ελάχιστο την τοπική αρχιτεκτονική. Ο δήμαρχος Πλωμαρίου, Δημήτρης Βαρβαγιάννης, εκτιμά ότι, ελλείψει καθεστώτος προστασίας των οικισμών (π.χ. χαρακτηρισμού τους ως «παραδοσιακών») και μέριμνας για τήρηση της τοπικής αρχιτεκτονικής και εφόσον συνεχιστεί η ανεξέλεγκτη δόμηση, τα χωριά θα αλλάξουν τελείως όψη.

Εδώ ας σημειωθεί πως δεν έχουν γίνει ιδιαίτερες προσπάθειες για ανατροπή αυτής της πορείας και για δημιουργία κινήτρων για επιστροφή μόνιμων κατοίκων σε ετούτα τα χωριά. Πέρα από το σχεδιασμό και την κατασκευή της περιπατητικής διαδρομής Πλωμάρι - Κάτω Χωριό - Χριστός - Κουρνέλα - Μελίντα - Αποθαμένες - Λογαράς - Λεύρες - Κάτω Χωριό - Πλωμάρι και την αξιοποίηση και ανάδειξη της περιπατητικής διαδρομής του ποταμού Σεδούντα, (που έγιναν στα πλαίσια του προγράμματος LEADER+, δράσεις που αφορούσαν, εν μέρει, τους εγκαταλελειμμένους οικισμούς), δεν υπήρξε κάποια άλλη σχετική προσπάθεια. Στο ΟΠΑΑΧ, λόγω περιορισμού των επιλέξιμων ενεργειών, έχουν ενταχθεί μόνο έργα οδοποιίας που αφορούν, ωστόσο, κατοικημένους οικισμούς (Παλαιοχώρι, Τρύγονα, Πλαγιά, κλπ), αφού εκεί υπάρχουν κάτοικοι και κτήματα και θα μπορέσει να τονωθεί η τοπική οικονομία.

 

Η οδική πρόσβαση στους ορεινούς εγκαταλελειμμένους οικισμούς δεν είναι εύκολη. Σύμφωνα με το δήμαρχο, η απουσία οδικού δικτύου έπαιξε μεγάλο ρόλο στην εγκατάλειψη ορισμένων από αυτούς. Τμήματα, μόνο, των δρόμων που οδηγούν στους πιο απομακρυσμένους οικισμούς έχουν καλυφθεί με τσιμέντο, ενώ στο μεγαλύτερο μέρος τους είναι χωματόδρομοι, δύσβατοι και επικίνδυνοι, σε αρκετά σημεία, για οχήματα πλην των αγροτικών, λόγω της διάβρωσης που έχουν υποστεί από τις βροχές. Ωστόσο, υπάρχει ένα εξαιρετικά πυκνό δίκτυο μονοπατιών, αλλού χωμάτινων και αλλού λιθόστρωτων, το οποίο αρχικά δημιουργήθηκε από την ανάγκη μετάβασης στους ελαιώνες και για σύνδεση των οικισμών μεταξύ τους, ενώ πλέον εξυπηρετεί και περιπατητικούς σκοπούς. Δυστυχώς, τα τελευταία χρόνια, τα λιθόστρωτα μονοπάτια εγκαταλείπονται και καταστρέφονται. Σύμφωνα με τον κ. Κωνσταντίνο Μούκα, ιδιοκτήτη της αγροτουριστικής μονάδας «Τούμπα», λίγο πιο έξω από τις Μηλιές, μεγάλα τμήματα των πρώτων μονοπατιών που διανοίχτηκαν μέσω των προγραμμάτων LEADER, καταστράφηκαν από μπουλντόζες που είτε έφτιαχναν δρόμους, είτε έχτιζαν σπίτια. «Έτσι, στερείται ακόμη και από τους ανθρώπους που τους αρέσει η πεζοπορία, η δυνατότητα περιήγησης στην περιοχή», λέει ο κ. Μούκας.

Σύμφωνα με τον ίδιο, πρόβλημα παρουσιάζεται και λόγω της απουσίας μέριμνας για συντήρηση των μονοπατιών από το δήμο (κλάδεμα, κόψιμο χόρτων, κ.λπ.), προκειμένου να είναι ορατά και βατά. Σχετικές ενέργειες γίνονται σε μικρό, μόνο, βαθμό, προκειμένου να διευκολυνθεί η πρόσβαση στους ελαιώνες και όχι σε όλη την έκταση των μονοπατιών. Ο ίδιος, με τη βοήθεια εθελοντών, έχει ανοίξει μονοπάτια της περιοχής, ωστόσο, χωρίς την υποστήριξη του δήμου, δεν είναι σε θέση να τα συντηρεί και να τα κρατάει καθαρά. Υποστηρίζει, ωστόσο, ότι «αξίζει στα χωριά να είναι καθαρά, να υπάρχει δίκτυο μονοπατιών γύρω από κάθε οικισμό για να τους ενώνει». Κατά την άποψή του, υπάρχει ενδιαφέρον για αγροτουρισμό από επισκέπτες εντός και εκτός του νησιού. Ωστόσο, εκτός από τη δική του μονάδα, η οποία λειτουργεί τα τελευταία οκτώ χρόνια ως εκτροφείο αλόγων για περιήγηση των επισκεπτών και πρόσφατα και ως μονάδα φιλοξενίας και, σε ορισμένες περιπτώσεις, εστίασης, δεν υπάρχουν άλλες σχετικές υποδομές στην περιοχή.

Υπάρχει ελπίδα για τα εγκαταλελειμμένα Πλωμαριτοχώρια; «Ναι», λέει ο κ. Μούκας. «Να συντηρηθούν τα χωριά, να διατηρούνται καθαρά με υπηρεσία αποκομιδής απορριμμάτων, ο δήμος να βοηθήσει με την υδροδότηση όσων ενδιαφέρονται να μείνουν. Να λειτουργήσουν τα καφενεία. Αν γίνουν δυο-τρία σπίτια σε κάθε οικισμό - με προϋπόθεση την τήρηση των παλιών θεμελίων και της αρχιτεκτονικής, ώστε να μην αλλάξει η μορφή των χωριών - θα ακολουθήσουν κι άλλα.» Και προσθέτει: «Είναι τρόπος ζωής να μένεις σε ένα τέτοιο μέρος!»

Σχόλια

3.26 Copyright (C) 2008 Compojoom.com / Copyright (C) 2007 Alain Georgette / Copyright (C) 2006 Frantisek Hliva. All rights reserved."